സ്ട്രോക്കിന് ശേഷം തലച്ചോറിൽ നടക്കുന്നത് എന്താണ്?
സ്ട്രോക്കിന് ശേഷം തലച്ചോർ വീണ്ടും പഠിക്കുമോ?
“സ്ട്രോക്ക് വന്നാൽ നഷ്ടപ്പെട്ട കഴിവുകൾ ഇനി തിരിച്ചുകിട്ടില്ല…”
അത് എല്ലായ്പ്പോഴും ശരിയല്ല.
സ്ട്രോക്കിൽ തലച്ചോറിലെ ചില നാഡീകോശങ്ങൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ചലനം, സംസാരം, ബാലൻസ്, ഓർമ്മ തുടങ്ങിയവയെ ബാധിക്കാം.
പക്ഷേ തലച്ചോറിന് അതിശയകരമായ ഒരു കഴിവുണ്ട്—
ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റി (Neuroplasticity)
പരിശീലനത്തിനും അനുഭവങ്ങൾക്കും അനുസരിച്ച് നാഡീബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താനും പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനും സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കാനും തലച്ചോറിനുള്ള കഴിവാണിത്.
# സ്ട്രോക്കിന് ശേഷം തലച്ചോറിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?
– കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ച പ്രദേശത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള ശേഷിക്കുന്ന നാഡീകോശങ്ങൾ കൂടുതൽ സജീവമാകാം.
– തലച്ചോറിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഭാഗികമായി പങ്കാളികളാകാം.
– ആവർത്തിച്ചുള്ള പരിശീലനം നാഡീബന്ധങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും നാഡീബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളെ (Synaptic Plasticity) പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാം.
– പുതിയ നാഡീബന്ധങ്ങളുടെ രൂപീകരണവും നിലവിലുള്ള നാഡീശൃംഖലകളുടെ പുനഃസംഘടനയും തലച്ചോറിന്റെ പുനഃസംഘടന (Brain Reorganization) യുടെ ഭാഗമാണ്.
– വ്യായാമവും പുനരധിവാസവും തലച്ചോറിൽ നിന്നുള്ള നാഡീവളർച്ചാ ഘടകം (BDNF- brain-derived neurotrophic factor) പോലുള്ള ഘടകങ്ങളെ സ്വാധീനിച്ച് ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റിക്ക് പിന്തുണ നൽകാൻ സഹായിച്ചേക്കാം.
# അതുകൊണ്ടാണ് പുനരധിവാസം ഇത്ര പ്രധാനപ്പെട്ടത്!
കൈ ചലിപ്പിക്കുക…
നടക്കുക…
സംസാരിക്കുക…
വസ്തുക്കൾ പിടിക്കുക…
ഇവ വീണ്ടും വീണ്ടും ശരിയായ രീതിയിൽ പരിശീലിക്കുമ്പോൾ, ബന്ധപ്പെട്ട നാഡീശൃംഖലകളെ കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാക്കാൻ സഹായിക്കാം.
ആദ്യ ശ്രമം ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കാം.
പത്താമത്തെ ശ്രമവും ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കാം.
പക്ഷേ ഓരോ ശരിയായ ആവർത്തനവും തലച്ചോറിന് ഒരു സന്ദേശമാണ്:
“ഇത് വീണ്ടും പഠിക്കാം!”
അതുകൊണ്ടാണ് സ്ട്രോക്ക് പുനരധിവാസത്തിൽ:
ശാരീരിക പുനരധിവാസം (Physiotherapy) — ചലനത്തിനും ശക്തിക്കും
തൊഴിൽ അധിഷ്ഠിത പുനരധിവാസം (Occupational Therapy) — ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്
സംസാര പുനരധിവാസം (Speech Therapy) — സംസാരത്തിനും വിഴുങ്ങലിനും
ബൗദ്ധിക പുനരധിവാസം (Cognitive Rehabilitation) — ഓർമ്മ, ശ്രദ്ധ, ചിന്ത
എന്നിവയ്ക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ളത്.
# ഓരോ ചെറിയ മുന്നേറ്റവും വലിയ വിജയമാണ്!
ഇന്ന് ഒരു വിരൽ ചലിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ…
നാളെ ഒരു കൈ ഉയർത്താൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം.
ഇന്ന് കുറച്ച് ചുവടുകൾ… നാളെ കൂടുതൽ ദൂരം.
പുനരധിവാസം ശരീരത്തെ മാത്രം പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതല്ല — തലച്ചോറിനെ വീണ്ടും പഠിപ്പിക്കുന്ന യാത്ര കൂടിയാണ്.
# എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം…
ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റി അടിയന്തര സ്ട്രോക്ക് ചികിത്സയ്ക്ക് പകരമല്ല.
സ്ട്രോക്ക് സംഭവിച്ചാൽ എത്രയും വേഗം ചികിത്സ ലഭിക്കണം. തലച്ചോറിലേക്കുള്ള രക്തപ്രവാഹം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും കൂടുതൽ നാഡീകോശങ്ങളുടെ നഷ്ടം തടയുകയും ചെയ്യുന്നത് നിർണായകമാണ്.
“സമയം തന്നെയാണ് തലച്ചോർ” (Time is Brain).
അടിയന്തര ചികിത്സയ്ക്ക് ശേഷം, രോഗിയുടെ അവസ്ഥയ്ക്കനുസരിച്ചുള്ള ക്രമബദ്ധമായ പുനരധിവാസം (Structured Rehabilitation) ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റിയെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കും.
ആദ്യം — തലച്ചോറിനെ രക്ഷിക്കുക.
തുടർന്ന് — തലച്ചോറിനെ വീണ്ടും പരിശീലിപ്പിക്കുക.
# പ്രതീക്ഷയ്ക്ക് ശാസ്ത്രീയമായ അടിത്തറയുണ്ട്
എല്ലാവരുടെയും വീണ്ടെടുപ്പ് ഒരുപോലെയായിരിക്കില്ല.
പക്ഷേ തലച്ചോർ നിശ്ചലമാകുന്നില്ല.
അത് വീണ്ടും പഠിക്കുന്നു… പുതിയ വഴികൾ കണ്ടെത്തുന്നു… സ്വയം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നു.
ഓരോ പരിശീലനവും… വീണ്ടെടുപ്പിലേക്കുള്ള ഒരു പുതിയ അവസരമാണ്.
പ്രതീക്ഷ കൈവിടരുത്. പരിശീലനം നിർത്തരുത്.
Dr Arun Oommen
Neurosurgery